813 Objavljeno 25 april 2019 Autor: Đorđe Latinović

Na prostoru grada Gradiške u posljednjih trideset godina pronađeno je i evidentirano više stotina natpisa, poruka i tekstualnih grafita od kojih tek nekoliko stotina njih ima vrijednu grafitnu jezičku i literarnu strukturu. Ovdje se nalaze izabrani tekstualni grafiti iz Gradiške, hronološki poredani prema vremenu nastanka, od perioda socijalizma, preko  ratnih godina do posljednjih dana demokratske tranzicije, koji kao takvi reprezentuju tipične žanrovske vrste grafita i koji imaju određenu poetičku strukturu i literarnu vrijednost,  duhovit sadržaj i zanimljivost.

Jedan dio tekstualnih grafita Gradiške objavljen je i sadržan u knjizi “Dobro došli u svijet ubleha: Grafiti Bosne i Hercegovine”  autora Đorđa Latinovića, iz 2008. godine, u kojoj  je predstavljeno nekoliko  stotina grafita iz više gradova naše zemlje. Nalazimo ih u svim dijelovima grada, najviše u centru, gdje je najveća stambena infrastruktura ali i na periferiji i u rubnim područjima. Najveći broj tekstualnih grafita u Gradiški čine najobičnije škrabotine, žvrljotine, jednostavni natpisi-poruke, potpisi, inicijali, lična imena, klasični znakovi  i simboli, nazivi rok bendova i navijačkih grupa, koje predstavljaju čisti vandalizam lokalnih bandi, neformalnih grupa, “urbane gerile”, gradskih huligana,  i neobuzdanih  pojedinaca najčešće tinejdžera. Takvi natpisi nemaju nikakvu književnu i jezičku vrijednost i estetski i dokumentarni značaj. S druge strane, postoji nekoliko tekstualnih grafita koji imaju određenu literarnu i jezičku strukturu i sadrže smislenu poetsku poruku i sadržaj.

Od svih vrsta grafita najviše je tekstualnih grafita na sportske teme, zatim ljubavne, seksualne, političke i druge različite slobodne teme.  U odnosu na druge veće gradove u BiH i regionu u Gradiški nema mnogo uvredljivih, nacionalističkih i političkih grafita neprimjerenog  sadržaja. Takođe, nisu pronađeni  neonacistički i fašistički simboli ili različiti satanistički, sektaški i drugi znaci i slična obilježja. Jedna od karakteristika grafitne građe u gradu Gradiški, je da u njemu nema s/likovnih grafita ili umjetničkih  kreacija  kojima se želi prenijeti neka likovna ekspresija, koji se u opšteprihvaćenom značenju nazivaju grafiti u njegovom savremenom pojmovnom značenju. U tridesetak posljednjih godina aktivnog praćenja, sakupljanja i zapisivanja tekstualnih grafita u Gradiški, još nismo pronašli značajniji  grafiterski rad, mural, stilizovani s/likovni prikaz, iz oblasti tzv. street arta ili ulične umjetnosti,  koji bi zasluživao odgovarajuću umjetničku i posmatračku pažnju gradskih  prolaznika.

Autori grafita u Gradiški su uglavnom muška mlađa urbana populacija. Riječ je uglavnom u javnosti nepoznatim osobama. U sociološkom smislu, u dugom vremenskom rasponu među njima prepoznajemo grafite koje je ispisala bezbrižna generacija “djece komunizma”, iz socijalističkog perioda bivše Jugoslavije, zatim ratne grafite “pregažene generacije”, potom “skeptične generacije” mladih iz tranzicionog vremena, do “generacije bez iluzija” u prvoj deceniji 21. vijeka.  U ovom izboru grafita nalaze se grafiti različitih generacija mladih Gradiške simbolički označenih nazivima, X, Y, Z i drugih generacija. Mladi Gradiške jedan dio  grafita ispisali su na engleskom jeziku, često doslovno prenoseći dijelove poznatih i popularnih pop i rok pjesama i poznatih stranih fraza i izraza. Tu su takođe grafiti i parafraze tekstova narodnih pjesama, narodnih poslovica, aforizama, poznatih fraza, sintagmi i idioma drugih jezika, kao i šatrovačkog govora i uličnog slenga. To je posljedica boljeg poznavnaj stranih jezika među mladima novijih generacija, korišćenja informacionih tehnologija, Interneta, društvenih mreža i proširene komunikacije. Pobuna i revolt po definiciji ne poštuju društvena ni gramatička pravila. Otuda u grafitima mladih ima mnogo zabranjenih stvari, gramatičkih grešaka, igre riječi, jezičkih obrata, paradoksa i otkačenih oksimorona.  Jedan broj tekstualnih grafita  Gradiške nisu originalne jezičke tvorevine već su preuzeti i prepisani  iz drugih sredina i većih gradova gdje su izvorno nastali, što govori da su u eri informacionih tehnologija i masovne komunikacije grafiti prenosiva i razmjenjiva forma opštenja među mladima.

Centari civilnih inicijativa