111 Objavljeno 22 septembar 2020 Autor: Dragan Bašić & Slavica Bašić

Jedan od klјučnih cilјeva tranzicije zemalјa u razvoju jeste demokratizacija društva koja svoj pravi smisao ne može imati ukoliko je ne prati osavremenjavanje i razvoj porodice i njenih vrijednosti kao klјučne komponente savremenog društva.

Stoga se postavlјa slјedeći hipotetički okvir da „podizanje ličnih i porodičnih vrijednosti u lokalnoj zajednici značajno može uticati na viši nivo demokratizacije u društvu“.

Negativni trend razvoja savremenog društva je proces raslojavanja porodice i pad u demografskoj strukturi stanovništa. Pored trenda otuđenosti, smanjuje se brojnost članova porodica što može značajno uticati na razvoj društva u cjelini. Prema podacima Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine za 2018. godinu u Bosni i Hercegovini je drastično povećan broj razvoda i evidentan je pad broja živorođenih beba, što je rezultiralo negativnim prirodnim priraštajem za 7.750.

I bosanskohercegovačka porodica je u svom razvoju nesumnjivo u procesu tranzicije od tradicionalne do savremene. Rodna emancipacija i težnja za ravnopravnošću i autoritetom bosanskohercegovačake žene produblјuje njenu primarnu funkciju supruge, majke i domaćice, te svojim zaposlenjem izvan porodice postaje njenim hranitelјem zajedno sa svojim supružnikom. Žena je postala značajna nositelјica ekonomske stabilnosti u porodici, što zahtjeva preraspodjelu odgovornosti i obaveza.

Među najznačajnijim pretpostavkama za razvoj demokratije, odnosno demokratizaciju društva koje Radonjić akcentira kao što su pluralizam svojine, stvaranje građanskog (civilnog) društva, pravna regulisanost i institucionalna zaštićenost ljudskih prava i sloboda, odgovarajući nivo ekonomske razvijenosti, internacionalizacija politike i međunarodni ambijent, nalaze se i pretpostavke koje u svojoj osnovi imaju konceptualno promišljanje porodice i njenih vrijednosti kao što su kulturno-duhovna i etička svojstva građana i optimizam, hrabrost i vjera u sebe i druge.

Kulturno-duhovni i etički razvoj pojedinca kroz porodični i opšte društveni ambijent jedino je i moguć kroz slobodu pojedinca, koja je u osnovi demokratizacije društva. Očuvanje kulturnih, duhovnih i etičkih vrijednosti porodica eksplicitno doprinosi većem stepenu demokratizacije društva.

Drugo, lični i porodični mir pojedinca, sloboda ličnosti kroz hrabrost, vjeru u sebe i druge, vraća povjerenje i optimizam u ljude od porodičnog jezgra, preko lokalnih zajednica do širih društvenih struktura. Dakle, eliminacija otuđenja pojedinaca kroz promociju ličnih i porodičnih sloboda nesumnjivo diže demokratizaciju društva na jedan viši nivo.

Naravno, ne treba zanemariti vrlo bitan aspekt u demokratizaciji društva, a to je odgovarajući nivo ekonomske razvijenosti društva u čijoj osnovi je svakako ekonomsko osnaživanje pojedinca, odnosno egzistencijalno osnaživanje porodica. Lokalne zajednice mogu kroz ekonomsko osnaživanje porodica, a kroz svoje razvojne programe podrške (npr. obezbjeđivanje plastenika, repromaterijala za poljoprivrenu proizvodnju i pčelarstvo, nabavka poljoprivredne mehanizacije i opreme, stručna i tehnička pomoć, odgovarajuća obuka i mentorstvo) značajno smanjiti otuđenost svih nivoa vlasti od građanina, pojednica i porodice kao ključne ćelije jednog društva.

Prema definisanom Strateškom okviru za Bosnu i Hercegovinu Direkcije za ekonomsko planiranje pri Savjetu ministara Bosne i Hercegovine, a koji je strukturiran po ugledu na Strategiju Evropske Unije 2020, te Strategiju Jugoistočna Evropa 2020, predviđeno je sljedeće:

Integrisani rast kroz promociju regionalne trgovine i uzajamnog investiranja te razvoja nediskrimatornih i transparetnih trgovinskih politika;

Pametni  rast  predstavlja  inovacije, digitalizaciju i mobilnost mladih ljudi, kao i opredjeljenje da budemo konkurentni na osnovu kvaliteta, a ne na osnovu cijene radne snage;

Održivi rast se fokusira na balansiran regionalni razvoj i poboljšanu efikasnost i održivost upravljanja prirodnim resursima, kao podršku za povećanu samoodrživost ekonomije i društva i stvaranje poboljšanih uslova za lokalni razvoj i zapošljavanje;

Inkluzivni rast je u funkciji povećanja zaposlenosti, razvoja vještina, inkluzivnog učešća na tržištu radne snage, inkluzivnog i kvalitetnog zdravstva i smanjenja siromaštva;

Upravljanje u funkciji rasta podrazumjeva povećanje kapaciteta administracije za primjenu principa dobrog upravljanja na svim nivoima vlasti, jačanje vladavine prava i suzbijanje korupcije u ciju stvaranja poslovnog ambijenta i pružanja javnih usluga neophodnih za ekonomski i društveni razvoj.”

Posebno je bitno akcentirati orjentisanost Bosne i Hercegovine na put demokratskog razvoja društva, između ostalog na inkluzivni rast sa ciljem povećanja mogućnosti za zapošljavanje svih društvenih grupa, povećanje inkluzivnosti u obrazovanju posebno kroz cjeloživotno učenje, razvoj vještina i građansku kulturu, smanjenje siromaštva i socijalne isključenosti, te unapređenje zdravstvene zaštite. Evidentno je da je akcenat u društvenom rastu Bosne i Hercegovine stavljen na podizanje lične i porodične vrijednosti građana na jedan viši nivo. Lociran je značaj porodičnih vrijednosti i orjentisanost na podizanje kvaliteta bosanskohercegovačke porodice kroz njeno ekonomsko osnaživanje, kvalitetno obrazovanje, te socijalno i zdravstveno osiguranje. 

Istraživanja političke kulture i parlamentarne demokratije u BiH

Provedenim istraživanjem je analiziran nivo političke kulture i parlamentarne demokratije i demokratskog upravljanja u Bosni i Hercegovini na nivou državne uprave i javnog sektora.

Analizirana je ocjena državne uprave u Bosni i Hercegovini sa aspekta višepartijske parlamentarne demokratije i demokratskog upravljanja. Od ukupnog broja ispitanih 16% se složilo da državna uprava u Bosni i Hercegovini uglavnom nije zasnovana na višepartijskoj parlamentarnoj demokratiji i demokratskom upravljanju, 16% da je u potpunosti zasnovana, a 23% ispitanih je odgovorilo da niti je zasnovana niti nije zasnovana na parlamentarnoj demokratiji i demokratskom upravljanju. 38% ispitanih je izjavilo da je državna uprava u Bosni i Hercegovini uglavnom zasnovana na višepartijskoj parlamentarnoj demokratiji i demokratskom upravljanju.

Mišljenje ispitanika u pogledu zastupljenosti demokratske političke kulture sa aspekta državne uprave u Bosni i Hercegovini su takođe podijeljena. 27% ispitanih smatra da je demokratska politička kultura uglavnom nezastupljena u političkom ambijentu Bosne i Hercegovine, 33% da niti je zastupljena, niti nije, a 23% ispitanih je saglasno da je demokratska politička kultura pretežno zastupljena.  

Uvažavajući mišljenje da se demokratija može shvatiti najprije kao vladavina naroda, zatim kao sistem u kojem vlast ostvaruju svi građani preko svojih slobodno izabranih predstavnika, kao sistem u kojem vlada većina uz poštovanje individualnih prava i prava manjina, sistem u kojem je zaštita ljudskih sloboda institucionalizovana, u kojem se štite osnovna ljudska prava, sprovode redovni slobodni i fer izbori, postoji vladavina prava koja svim građanima pruža jednaku pravnu zaštitu, u kojem je vlast decentralizovana na regionalni i lokalni nivo, u kojem građani imaju odgovornost da učestvuju u političkom sistemu, koji je posvećen vrijednostima tolerancije, saradnje i kompromisa, nesumnjivo se može zaključiti da je u osnovi demokratizacije društva prvenstveno razvoj pojedinca i njegovih vrijednosti.