Da li se pravilno kaže Vaskrs ili Uskrs? Neki insistiraju na “srpskom, pravoslavnom” izrazu, drugi brane upotrebu riječi Uskrs kao dio narodnog jezika, a opet nailaze na kritiku da je riječ “zapadnog porijekla”.
A onda kreće lavina pitanja: Da li je “Hristos vaskrse” ispravno? Ili možda “voskrese”? Gdje nestaje “Uskrsnu“? I da li je uopšte važno?
Šta znači izraz Vaskrs
Vaskrs je srpskoslovenski oblik koji pripada srpskom crkvenom i književnom jeziku, koji se do sredine XVIII vijeka upotrebljavao u svim krajevima pod upravom Srpske pravoslavne crkve.
Voskresenije je ruskoslovenski oblik i riječ je o staroslovenskom jeziku ruske redakcije koji je danas jezik srpske crkve. Naime, srpskoslovenski jezik kao zvanični crkveni jezik Srbi su sredinom XVIII vijeka zamijenili ruskim crkvenim jezikom. U tom crkvenom jeziku riječi o kojima govorimo izgovaraju se na ruski način – sa “o” u prvom slogu, pa se tako kaže – Voskresenije, voskresnuti, voskrese.
Uskrs u narodnom jeziku
S druge strane, Uskrs je izraz koji pripada narodnom jeziku. Nastao je spontano, kao pojednostavljena verzija složenijih crkvenih izraza, u skladu s prirodnim razvojem govora. Iako nije dio crkvene terminologije, potpuno je validan oblik u svakodnevnoj upotrebi.
Profesor pripravnik Bogoslovije Svetog Arsenija u Sremskim Karlovcima, Ivan Neđić, objašnjava: Oblik Vaskrs se zadržao u crkvenoj upotrebi zbog svoje veze sa originalnim staroslovenskim izrazima. Zato se i danas koriste reči poput “Vaznesenje”, “Vavedenje”, pa se i “Vaskrs” logično uklapa u taj niz.
“Ovaj oblik je bliži originalnom staroslovenskom izrazu, i potpuno saglasan crkvenoslovenskom VO-skresenije. Koliko se ovaj način izražavanja sačuvao u crkvenoj svijesti svjedoče i nazivi drugih praznika koji počinju istim prefiksom kao što su VA-znesenje, VA-vedenje i drugi. Teško je da ćete čuti da neko kaže praznik Uznesenja ili Uvedenja, a većina će reći Uskrs”, objašnjava Neđić.
Nema podjele na katolički i pravoslavni naziv
Nema, dakle, govora o tome da su neki nazivi ovog praznika katolički, a drugi pravoslavni. Postoji samo Uskrs (srpski narodni izraz), Vaskrs (srpskoslovenski književni i crkveni oblik) i Voskresenije (ruskoslovenski oblik i današnji srpsko-crkveni izraz).
“Negativna konotacija na reč Uskrs razvila se u određenim nacionalistički opredeljenim krugovima u periodu poslednjih nemira na prostorima Balkana, te je ta reč povezana sa rimokatoličkim nazivom za ovaj praznik koji oni i nazivaju Uskrsnuće Gospodinovo. Međutim, ovo je jedna činjenica koja ne sme uopšte da se dovodi u vezu sa hrišćanskim etosom i načinom življenja i shvatanja života, te tako nijedna interpretacija reči ne može da umanji značaj ovog, za nas hrišćane, spasonosnog Praznika”, ističe Neđić.
Suština praznika je važnija od izraza
Iako Hristos uskrsnu nije ieo uobičajenog crkvenog izraza, oblici Hristos vaskrse i Hristos voskrese su potpuno ispravni i ravnopravno se koriste.
Na kraju, suština praznika ne leži u prefiksima i padežima, već u poruci koju nosi – poruci nade, života i pobjede nad smrću. I zato, bez obzira da li kažete Vaskrs, Uskrs ili Voskresenije, ono što je najvažnije jeste – da ga slavite iskreno, sa mirom u srcu, prenosi Nova.
